Jesteśmy częściąWiseGroupZapisz się do newslettera
Strona głównaPrawoFuzje i przejęciaDue diligence

Prawo

Due diligence: badanie firmy przed zakupem, sprzedażą albo wejściem inwestora

Due diligence pokazuje, co naprawdę kupujesz, zanim podpiszesz umowę i zapłacisz cenę. Badania due diligence prowadzą u nas wspólnie radcy prawni, doradcy podatkowi i finansiści, a Ty dostajesz jeden raport: co jest w porządku, co obniża cenę, a co powinno wstrzymać transakcję. Specjalizujemy się w spółkach i fundacjach rodzinnych.

Radcy prawni i doradcy Finerto przy wspólnym stole

Kiedy właściciele zlecają badanie due diligence

„Kupuję firmę konkurenta, a wszystko, co o niej wiem, usłyszałem od właściciela”

List intencyjny jest podpisany, ale wszystko, co wiesz o spółce, pochodzi od osoby, której zależy na jak najwyższej cenie. Nie wiesz, które umowy z klientami można wypowiedzieć po zmianie właściciela, czy są zaległości w ZUS i czy znak towarowy należy do spółki. Ta inwestycja wymaga weryfikacji.

„Chcę kupić przedsiębiorstwo, nie udziały. Czy będę odpowiadać za jego długi?”

Tak, solidarnie ze zbywcą, za zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, także podatkowe. Zwalnia Cię z tego tylko wykazanie, że w chwili nabycia nie wiedziałeś o nich mimo zachowania należytej staranności. Due diligence jest dowodem tej staranności.

„Za rok chcę sprzedać firmę i nie chcę, żeby kupujący znalazł coś przede mną”

Kupujący i tak zleci badanie spółki. Pytanie tylko, czy o brakującej uchwale albo nieprzeniesionych prawach autorskich do oprogramowania dowiesz się od niego w trakcie negocjacji, czy od nas, gdy jest jeszcze czas, żeby to naprawić.

„Kupujący przysłał dwieście pytań i za dwa tygodnie otwiera data room”

Musisz szybko zebrać dokumenty z kilku lat, odpowiedzieć na pytania i przygotować list ujawniający. Każda odpowiedź może później stać się oświadczeniem lub zapewnieniem w umowie sprzedaży, za którego prawdziwość odpowiadasz finansowo.

Zespół Finerto przy wspólnej pracy
Jesteśmy po Twojej stronie.Poznaj zespół Finerto

Czym jest due diligence: należyta staranność

Due diligence oznacza należytą staranność. W transakcjach M&A to badanie spółki lub przedsiębiorstwa przed zakupem, sprzedażą, połączeniem albo wejściem zewnętrznego inwestora. Szczegółowa analiza dokumentów, umów, ksiąg i rozliczeń pozwala zidentyfikować ryzyka i ocenić rzeczywistą wartość przedsiębiorstwa na podstawie rzetelnych danych, a nie zapewnień sprzedającego.

Zakup przedsiębiorstwa a zakup udziałów

Przedsiębiorstwo (asset deal)

Należyta staranność ma tu znaczenie prawne. Zgodnie z art. 55⁴ Kodeksu cywilnego nabywca przedsiębiorstwa odpowiada solidarnie ze zbywcą za zobowiązania związane z jego prowadzeniem, chyba że w chwili nabycia nie wiedział o nich mimo zachowania należytej staranności. Podobną zasadę dla zaległości podatkowych przewiduje art. 112 Ordynacji podatkowej. Odpowiedzialność jest ograniczona do wartości nabytego przedsiębiorstwa, co przy dużej transakcji może oznaczać kwotę zbliżoną do całej ceny.

Odpowiedzialność
solidarnie ze zbywcą, do wartości nabytego przedsiębiorstwa (art. 55⁴ k.c., art. 112 O.p.)
Due diligence
dowód należytej staranności

Udziały (share deal)

Przy zakupie udziałów zobowiązania pozostają w spółce, a kupujący co do zasady nie odpowiada za nie osobiście. W praktyce i tak za nie płacisz, bo każdy dług, spór i błąd w rozliczeniach obniża wartość badanej spółki. Wynik badania trafia wtedy do ceny i treści umowy.

Odpowiedzialność
zobowiązania pozostają w spółce, kupujący co do zasady nie odpowiada za nie osobiście
Due diligence
cena, oświadczenia i zapewnienia, część ceny na rachunku zastrzeżonym (escrow)

Zobowiązania nie „przechodzą” na nabywcę.

Miejsce due diligence w procesie sprzedaży firmy

Kolejność etapów bywa różna, ale typowa transakcja przebiega tak:

  1. Umowa o zachowaniu poufności (NDA)

  2. List intencyjny, który określa ramy współpracy stron transakcji

  3. Badanie due diligence w wirtualnym pokoju danych

    jesteś tutaj
  4. List ujawniający sprzedającego

  5. Umowa warunkowa i zamknięcie transakcji (closing), przy nieruchomości w formie aktu notarialnego

    tu upada wiele transakcji

Wiele transakcji upada tuż przed closingiem, bo dopiero wtedy wychodzi na jaw coś, co powinno było zostać wykryte w badaniu. Dlatego due diligence ma znaczenie: ujawnia problemy, gdy można jeszcze negocjować.

Buyer due diligence i vendor due diligence

Buyer due diligence

Buyer due diligence zleca kupujący albo potencjalny inwestor, na przykład fundusz venture capital, aby przed decyzją o inwestycji wiedzieć, w co wchodzi.

Vendor due diligence

Vendor due diligence zleca sprzedający przed wystawieniem firmy na sprzedaż. Takie badanie wykrywa braki, zanim zobaczy je druga strona, i daje czas, żeby je naprawić albo uczciwie ujawnić.

Due diligence w metodzie LEFATO

  • PrawoLegal
  • Wyjście z firmyExit
  • FinanseFinance
  • KsięgowośćAccounting
  • PodatkiTaxes
  • OptymalizacjaOptimisation
Sześć obszarów metody LEFATOZakres tej usługi

Filary L, F, T i O prowadzą do E (Exit)

W metodzie LEFATO due diligence łączy filary Legal, Taxes i Finance, które prowadzą do E (Exit): sprzedaży, zakupu albo wejścia inwestora. Podatki jako dźwignia, prawo jako możliwość i bezpieczeństwo, finanse jako fundament decyzji.

Rodzaje due diligence, które prowadzimy

Badanie zaczyna się od kwestionariusza dopasowanego do spółki, branży i transakcji. Jeśli dokumentu nie ma, prosimy o pisemne wyjaśnienie. To również element należytej staranności: możesz wykazać, że zapytałeś o wszystko, co istotne.

Czy spółka ma to, za co płacisz?

Szczególną uwagę zwracamy na:

  • sprawy korporacyjne: KRS, umowę spółki, uchwały, księgę udziałów,
  • umowy z klientami, dostawcami i bankami: kary umowne, klauzule zmiany kontroli, zabezpieczenia,
  • pozwolenia i decyzje administracyjne,
  • stan prawny nieruchomości: księgi wieczyste, obciążenia, treść umów najmu,
  • własność intelektualną, spory sądowe, sprawy pracownicze (także B2B o cechach stosunku pracy) i zgodność w zakresie ochrony danych osobowych.

→ oświadczenia, zapewnienia i warunki w umowie

Czy urząd skarbowy upomni się o coś za lata wstecz?

Sprawdzamy rozliczenia CIT, VAT i PIT, zaległości wobec urzędu skarbowego i ZUS, transakcje z podmiotami powiązanymi i interpretacje, na których opiera się spółka, a przy estońskim CIT także ukryte zyski. Badanie obejmuje zwykle pięć lat wstecz, bo po tym czasie, liczonym od końca roku, w którym upłynął termin płatności, zobowiązania podatkowe co do zasady się przedawniają.

→ cena, zabezpieczenie części ceny

Ile firma faktycznie zarabia?

Analizujemy sprawozdania finansowe, zadłużenie, należności, budżety i prognozy finansowe. Oceniamy działalność operacyjną i ustalamy, ile spółka faktycznie zarabia po oczyszczeniu wyniku z wpływu zdarzeń jednorazowych i prywatnych wydatków właściciela, bo od tej kwoty kupujący liczy cenę. Tę część prowadzi zespół Strategist CFO.

→ wycena i mechanizm ustalenia ceny

Co zawiera raport due diligence

Raport końcowy zaczyna się od podsumowania dla zarządu (executive summary) i listy czerwonych flag (red flags). Dalej: nieprawidłowości według wagi, rekomendacje do umowy (cena, oświadczenia i zapewnienia, warunki przed closingiem, część ceny na rachunku zastrzeżonym) i kwestie do uporządkowania po transakcji. Przy dłuższych badaniach przekazujemy raporty pośrednie, a wnioski z analizy due diligence stanowią podstawę negocjacji i mają kluczowe znaczenie przy podejmowaniu decyzji, czy kupować, za ile i na jakich warunkach.

Paulina KosińskaRadca Prawny
Miejsce na zdjęcie: radcy prawni przy pracy nad dokumentami

Czego nie robimy

Nie przygotowujemy raportów pod transakcję, która „musi się odbyć”: jeśli spółki lepiej nie kupować, napiszemy to wprost. Nie reprezentujemy obu stron tej samej transakcji. Nie wykonujemy badań technicznych ani środowiskowych; jeśli są potrzebne, wskazujemy specjalistów.

Jak przeprowadzić due diligence krok po kroku

  1. Bezpłatna konsultacja.

    Pół godziny rozmowy o tym, co kupujesz albo komu sprzedajesz i na jakim etapie są rozmowy.

    Rezultat: wiesz, jakiego zakresu badania potrzebujesz.

  2. Zakres i poufność.

    Ustalamy obszary badania, termin i budżet godzin, podpisujemy NDA i przekazujemy drugiej stronie listę dokumentów.

    Rezultat: znasz cenę przed rozpoczęciem prac.

    Miejsce na zrzut panelu klienta — lista dokumentów w projekcie
  3. Pokój danych i pytania.

    Pracujemy w wirtualnym pokoju danych, a pytania zbieramy na jednej liście i omawiamy z zarządem.

    Rezultat: każda odpowiedź jest zapisana, a każdy brak udokumentowany.

  4. Raport i omówienie.

    Zaczynamy od czerwonych flag.

    Rezultat: na kilku stronach masz wszystko, co kluczowe dla decyzji.

    Miejsce na zrzut panelu klienta — raport z listą czerwonych flag (dane zamazane)
  5. Umowa i closing.

    Przenosimy ustalenia do listu ujawniającego, zapewnień i warunków umowy, a po transakcji wskazujemy, co wymaga dalszych analiz.

    Rezultat: każde ryzyko z badania jest w umowie przypisane jednej ze stron.

Ile kosztuje badanie due diligence

Due diligence

od 50 000 zł netto

Koszt ustalamy na podstawie szacunku godzin pracy po konsultacji i wstępnym przeglądzie listy dokumentów. Pełne badanie prawne, podatkowe i finansowe kosztuje od około 50 000 zł netto: mała spółka to co najmniej 100 godzin pracy zespołu, grupa spółek z nieruchomościami i sporami nawet ponad 1 000 godzin. Cenę i zakres potwierdzamy na piśmie przed rozpoczęciem prac.

Nie sprzedajesz jeszcze?

Analiza Zgodności

Tyle kosztuje pewność, że nie kupujesz kota w worku. Nawet jeśli po badaniu zrezygnujesz z transakcji, to niewiele w porównaniu z kosztem zakupu spółki z zaległościami podatkowymi. Jeśli sprzedaż planujesz dopiero w przyszłości, zacznij od Analizy Zgodności, uproszczonej wersji takiego badania.

„Bardzo wartościowa konsultacja. Mecenas Chinczewski ma dużą wiedzę odnośnie spółek prawa handlowego i odnosi się do konkretów dotyczących twojej firmy. Na koniec prezentacja podsumowująca całość rozmowy i nawet wyliczenia pokazujące, jak zmiana wpłynie na roczny dochód.”

— Jarek Świtała, opinia z Google

„Jedno spotkanie z Panem Mateuszem wyjaśniło nam więcej niż kilka spotkań i 4 h pracy innej kancelarii.”

— Robert Nowak, opinia z Google
Miejsce na opinię klienta tej usługi (z imieniem, nazwiskiem i firmą)
ok. 300planów optymalizacyjnych
ok. 250analiz kierunkowych
ok. 150przekształceń
ok. 200fundacji rodzinnych
500 tys. złOC na doradztwo podatkowe

Porozmawiajmy o Twojej transakcji

Napisz, czy kupujesz, sprzedajesz, czy szukasz inwestora, i na jakim etapie są rozmowy. Na konsultacji ustalimy, jaki zakres badania ma sens i ile potrwa badanie.

Po wysłaniu formularza w panelu klienta czeka już Twoje konto i projekt konsultacji, a my zadzwonimy, żeby ustalić termin.

Bezpłatna konsultacja

Informacje o przetwarzaniu danych znajdziesz w polityce prywatności.

Mateusz Chinczewski, Prezes Zarządu Finerto
Mateusz ChinczewskiPrezes Zarządu Finerto

Pytania o due diligence

Kto robi due diligence?

Badanie przeprowadza firma doradcza albo kancelaria wybrana przez stronę, która je zleca. W Finerto część prawną prowadzą radcy prawni, podatkową doradcy podatkowi, a finansową zespół Strategist CFO. Wszyscy pracują w jednym pokoju danych i przygotowują jeden raport.

Ile trwa due diligence?

Przy małej spółce i dobrze przygotowanym pokoju danych badanie trwa od dwóch do czterech tygodni, a przy grupie spółek z nieruchomościami dwa–trzy miesiące. Najczęściej czas wydłuża nie samo badanie, lecz oczekiwanie na dokumenty.

Kto płaci za due diligence: kupujący czy sprzedający?

Koszt buyer due diligence ponosi kupujący, a vendor due diligence sprzedający. Zdarza się, że strony dzielą koszt albo ustalają w liście intencyjnym, kto go poniesie, jeśli któraś ze stron wycofa się bez uzasadnionego powodu.

Czy due diligence to audyt?

Nie, to szersze pojęcie. Biegły rewident w badaniu ocenia sprawozdanie finansowe, a due diligence obejmuje całą spółkę pod kątem konkretnej transakcji: umowy, prawa, podatki, finanse i ryzyka, które wpływają na cenę.

Co, jeśli badanie wykaże poważne problemy?

Masz trzy możliwości: obniżyć cenę, przenieść ryzyko na sprzedającego w umowie albo zrezygnować z transakcji. Jeśli list intencyjny nie zobowiązuje do zawarcia umowy ani nie przewiduje kar finansowych za wycofanie się, rezygnacja z transakcji z powodu wyników badania co do zasady nie rodzi odpowiedzialności.

Czy możecie zbadać spółkę, której księgi prowadzi inne biuro?

Tak, to najczęstsza sytuacja. Badamy dokumenty udostępnione przez sprzedającego i jego księgowość, niezależnie od tego, kto je przygotował.